Geçmişin güçlü sektörlerinden geleceğe kalan dersler.
1980’ler ve 1990’larda dünyanın en gözde sektörleri arasında yer alan, iş dünyasının gündeminde olan, iş ilanlarında sıkça karşımıza çıkan ve ekipleri sürekli büyüyen şirketler, bugünün iş dünyasına ve geleceğin mesleklerine dair bize mesaj veriyor olabilir mi?
Bir zamanlar binlerce insana iş imkanı sağlayan, kariyer ve prestij denildiğinde akla gelen bu sektörler, bugün eski iş gücünü büyük ölçüde kaybetmiş hale nasıl geldi?
Bir önceki yazım “Yetenek sizsiniz’den nasıl yeteneksizsiniz’e ışınlandık” yazımda teknoloji sektöründe yaşanan değişimden bahsetmiştim. Şimdi ise seni bir zamanlar gündeme damgasını vurmuş, dünyanın gözdesi sektörlerden ne öğrendik üzerine seni düşünmeye çağırıyorum. Bu dönüşümün izini birkaç yazılık bir seri halinde birlikte değerlendirelim.
Geleneksel yayıncılığın hikayesi bize ne söylüyor?
Gazetelerin her sabah evlerden eksik olmadığı, hafta sonlarının dergi ve bulmaca, magazin gazete ekleriyle geçtiği günleri yakalayabildin mi?
Dijital çağın hızla yükselmesiyle birlikte, sayfaların hışırtısı ve matbaa mürekkebinin kendine has kokusuyla hatırladığımız gazete küpürleri, renkli basılı dergiler ve yoğun üretim yapan matbaalar, yerini giderek dijital haber platformlarına ve renkli web sayfalarına bıraktı. Artık haberleri kokusu olmayan, dokunmatik ekranlı telefonlarımızdan veya tabletlerimizden takip eder olduk.
Geçmişte: 1980’ler ve 1990’larda Türkiye’de olduğu gibi İngiltere, Avrupa ve Amerika’da da gazeteler, dergiler ve matbaa şirketleri prestijli ve güçlü kurumsal görülen yapılardı. İyi bir gazetede veya dergide çalışmak, pek çok insan için saygın bir kariyer ve uzun vadeli iş güvencesi anlamına geliyordu. Gazetecilik, editörlük, baskı, dağıtım ve matbaa gibi alanlarda binlerce kişiye istihdam sağlanıyordu.
Bugün: Haberleri artık bilgisayarlardan bile değil telefonlarımızdan takip ediyor, dergileri dijital ortamda uygulamalarından okuyor, içeriklere her geçen gün bir yenisini duyduğumuz sosyal medya uygulamalarından ve online yayın platformlarında ulaşıyoruz. Haber ve içerik tüketimi devam ediyor ancak bu içeriklerin üretildiği, dağıtıldığı ve okuyucuya ulaştırıldığı iş modelleri büyük ölçüde değişti.
Araştırmalar değişimin boyutunu gösteriyor
Bu dönüşümün boyutunu gösteren çarpıcı bir araştırma yapılmış, ABD Çalışma İstatistikleri Bürosunun (BLS) verilerinin yer aldığı Federal Reserve Bank of St. Louis’in FRED veri tabanına göre, ABD gazete yayıncılığı sektöründeki istihdam 1990 yılında yaklaşık 490 bin kişiyken 2025 yılında 82 bin civarına geriledi.
Geleneksel yayıncılık dünyasının, web dünyasının yükselişiyle birlikte nasıl bir dönüşüm yaşadığını anlatan The Secret Life of Walter Mitty (Walter Mitty’nin Gizli Yaşamı) filmini izlemeni tavsiye ederim. Yıllarca basılı yayıncılıkta emek vermiş insanların ve mesleklerin dijital dünyayla yaşadığı değişimi farklı bir perspektiften yansıttığını düşünüyorum.
Bugünün dijital dünyası da geçmişin geleneksel yayıncılığı gibi bir gün dönüşmek zorunda kalabilir mi?
İnsanlar hala yaratıcı yazılar yazıyor, araştırma yapıyor, haber takip ediyor ve bilgiye ihtiyaç duyuyor. Ancak eskisi gibi gazete sayfalarında değil, koleksiyon olarak da alınan dergilerde değil, dijital dünyadan takip ediliyor. Basılı ve geleneksel yayıncılık çalışanları eskisi gibi aranmıyor. Bu şirketler de çalışanlar da ciddi bir değişimden geçti.
İngiltere’den dikkat çekici bir örnek daha vereyim. Oxford Üniversitesi Reuters Gazetecilik Araştırmaları Enstitüsü’nde Neil Thurman ve Richard Fletcher tarafından yayımlanan 2018 yılındaki bir araştırmada, The Independent gazetesinin basılı yayınını sonlandırıp yalnızca dijital yayıncılığa geçmesinin sonuçları incelenmiş.
Araştırmaya göre gazetenin İngiltere’deki toplam okur sayısı dijitale geçişin ardından ilk yılda yüzde 8 artmasına rağmen, okurların gazeteyle geçirdiği toplam süre yüzde 81 azaldı.
Başka bir deyişle, dijital yayıncılığa geçişle birlikte gazete daha fazla kişiye ulaşmıştı ancak okurların yayınla kurduğu ilişkinin yoğunluğu aynı ölçüde korunamamıştı. Okur sayısı artarken geçirilen toplam sürenin azalması, dijital dönüşümün başarısını yalnızca erişim rakamlarıyla ölçemeyeceğimizi gösteriyor.
Dijitalleşmek, eski gücü korumaya yetiyor mu?
Bu değişimden etkilenen sadece The Independent gazetesi olmamış. Aynı araştırmacıların 2017’de yayımladığı Has Digital Distribution Rejuvenated Readership?başlıklı başka bir çalışma da İngiltere’deki sekiz büyük gazetenin 1999/2000 ve 2016 dönemlerindeki okur davranışlarını karşılaştırıyor.
Araştırmanın sonuçlarına göre, bu gazetelerin İngiltere’deki okurlarının gazetelerle geçirdiği toplam süre yaklaşık %40 azalmış. Düşüş genç okurlarda %64, orta yaş grubunda %57 ve ileri yaş grubunda %14 olarak hesaplanmış.
Değişim yalnızca gazetenin basılı mı dijital mi olduğuyla ilgili değil; yeni kuşaklarda bilgiye ulaşma, okuma ilgilenme ve zaman ayırma biçimleriyle de ilgili.
Bu araştırma bana önemli bir soruyu düşündürdü: Bir markanın dijital ortamda daha fazla kişiye ulaşması, gerçekten eski gücünü koruduğu anlamına gelir mi? Yoksa yalnızca okur sayısına bakarak, değişen tüketim alışkanlıklarının ve kaybolan bağlılığın boyutunu gözden mi kaçırıyoruz?
Benim için de bir zamanlar çok havalıydı!
2010 yılında part-time çalıştığım bir danışmanlık şirketindeki günleri hatırlıyorum. Ofise gelir gelmez herkes bir gazetenin internet sitesini açar, gündemi takip ederdi. Ben de bilgisayarımı açıp haberlere göz atardım. Aynı dönemde İstanbul Üniversitesi’nde öğrenciyken, akademik bilgilerin yanı sıra kendi alanımızdaki önemli dergileri takip etmenin de değerli olduğu sık sık vurgulanırdı. İlgi alanımıza göre dergi okumamız tavsiye edilirdi. Finans ve yatırım dergileri ise bana o zamanlar çok havalı gelirdi. Ne kadar heyecanlandığımı bugün bile hatırlıyorum!
Dijital yayıncılığın geleceği de değişebilir mi?
Bugün dijital yayıncılık güçlü bir sektör olarak varlığını sürdürüyor. Yapay zeka ile içerik üretimi kolaylaştı. Haberlere ve bilgiye daha hızlı ulaşabiliyoruz. Ancak bir taraftan da ulaştığımız bilgilerin doğruluğunu kontrol etmeye çalışıyor, neye inanacağımızı sorguluyoruz.
Gazete, matbaa ve basılı yayıncılık sektöründen çıkarmamız gereken en önemli ders ne?
Bir sektörün bugün güçlü olması, gelecekte de aynı gücünü koruyacağı anlamına gelmiyor. İnsanların ihtiyaçları devam etse bile bu ihtiyaçları karşılayan teknolojiler, iş modelleri ve meslekler değişebilir.
Bir zamanlar geleneksel basılı yayıncılık sektörünün yerini dijital yayıncılığın alacağını düşünmek bile birçok kişi için büyük bir değişimdi. Bugün ise dijital yayıncılığın kendisi yapay zeka ile yeni bir dönüşümün eşiğinde.
Bu dönüşümü önceden görüp kendimizi hazırlamamız mümkün mü?
Bir sonraki yazıda, en popüler filmleri izlemek ve bir sonraki sezonunu iple çektiğimiz televizyon dizilerine ulaşmak için uğradığımız video satın alma ve kiralama mağazalarına gideceğiz!